ABD- 15.01.2026- ABD merkezli Tufts Üniversitesi'nden araştırmacılar, doğada çok az bulunan ancak tadı bakımından sofra şekerine benzeyen tagatoz adlı şekerin üretimi için yeni bir biyosentetik yöntem geliştirdiklerini açıkladı.
Bilim insanları, tagatozun daha az olumsuz etkiyle gıdaların tatlandırılmasına olanak sağlayabileceğini ve ek sağlık faydaları sunabileceğini belirtiyor.
Tagatoz doğada nerede bulunuyor?
Glukoz, fruktoz ve sakkaroz gibi yaygın şekerlerle karşılaştırıldığında tagatoz, doğada yalnızca çok küçük miktarlarda bulunuyor.
Süt ve süt ürünlerinde, laktozun ısı ya da enzimler aracılığıyla parçalanması sırasında ortaya çıkıyor. Bu süreç yoğurt, peynir ve kefir gibi ürünlerin üretimi sırasında gerçekleşiyor.
Ayrıca elma, ananas ve portakal gibi bazı meyvelerde de çok küçük miktarlarda tagatoz bulunuyor. Ancak bu şeker, genellikle bu gıdalardaki toplam şekerin yüzde 0,2'sinden daha azını oluşturuyor.
Tagatoz üretimi neden zordu?
Tufts Üniversitesi Kimya ve Biyoloji Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Nik Nair, "Tagatoz üretmek için mevcut yöntemler var ancak bunlar verimsiz ve pahalı" açıklamasını yapıyor.
Bu sınırlamaları aşmak isteyen ekip, genetik olarak değiştirilmiş bakterilere dayanan yeni bir yaklaşım geliştirdi. Nair, "Escherichia coli bakterisini, doğru enzimlerle donatılmış küçük fabrikalar gibi çalışacak şekilde tasarladık. Bu bakteriler, bol miktarda bulunan glukozu tagatoza dönüştürebiliyor. Bu yöntem, daha az bulunan ve pahalı olan galaktozu kullandığımız önceki yaklaşıma kıyasla çok daha ekonomik" diye konuştu.
Tagatoz, sofra şekerinin yaklaşık yüzde 92'si kadar tatlılık sağlarken, yaklaşık yüzde 60 daha az kalori içerdiği belirtildi.
Kan şekeri ve bağırsak bakterileri üzerindeki etkileri
Tagatozun diyabet hastaları için faydalı olabileceğinin nedenlerinden biri, vücutta işlenme biçimi. Şekerin yalnızca bir kısmı ince bağırsakta emilirken, büyük bölümü kalın bağırsakta bağırsak bakterileri tarafından fermente ediliyor.
Bu nedenle tagatoz, geleneksel şekere kıyasla kan şekeri ve insülin seviyelerinde çok daha küçük artışlara yol açıyor. Klinik çalışmalar, tagatoz tüketiminin ardından plazma glukozu ve insülin düzeylerinde çok düşük yükselmeler olduğunu gösteriyor.
Araştırmalar ayrıca tagatozun ağız sağlığını da destekleyebileceğine işaret ediyor. Sakkaroz, diş çürüklerine neden olan bakterileri beslerken, tagatozun bu mikroorganizmaların büyümesini yavaşlattığı görülüyor. Bazı çalışmalar, tagatozun ağız ve bağırsaklardaki yararlı bakterileri destekleyen probiyotik etkiler gösterebileceğini de ortaya koyuyor.
Pişirme ve fırıncılıkta da kullanılabiliyor
Düşük kalorili olması ve vücutta sınırlı emilmesi sayesinde tagatoz, "hacimsel tatlandırıcı" olarak işlev görebiliyor. Bu, yalnızca tat vermekle kalmayıp şekerin pişirme ve fırıncılıkta sağladığı yapısal özellikleri de yerine getirebildiği anlamına geliyor. Yüksek yoğunluklu tatlandırıcılar bu etkiyi sağlayamıyor. Tagatoz, pişirme sırasında tıpkı sofra şekeri gibi karamelize oluyor ve tat testleri, tadının diğer tatlandırıcılara kıyasla şekere çok daha yakın olduğunu gösteriyor.