İSKOÇYA - 26.09.2025- Plastik atıkları azaltma ve sürdürülebilir ilaç üretimi konularında çığır açan bir araştırma İskoçya’da duyuruldu. Edinburgh Üniversitesi Kimyasal Biyoteknoloji Profesörü Stephen Wallace, genetiği değiştirilmiş E. coli bakterisini (Koli basili) kullanarak atık plastikten türetilen bir molekülü ağrı kesici parasetamol’e dönüştürdü.

'Koli basili', bilimsel adı Escherichia coli (E. coli) olan bakteriyi tanımlamak için kullanılır. İnsan ve hayvanların kalın bağırsağında normalde bulunan bir bakteridir. Sindirim sisteminin florasında yer alan çoğu E. coli zararsızdır ve hatta bağırsak sağlığına katkı sağlar.

Bazı özel suşlar ise gıda zehirlenmesi, ishalli hastalıklar, idrar yolu enfeksiyonları gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Kirli su ve yiyecekler, iyi pişmemiş et veya hijyen kurallarına uyulmamasıyla insana geçebilir. 

E. coli: Laboratuvarların 'çalışkan işçisi'

Normalde insan ve hayvan bağırsaklarında bulunan E. coli, hastalık yapan türleriyle bilinse de, patojen olmayan suşları biyoteknoloji laboratuvarlarında “çalışkan bir işçi” gibi yıllardır kullanılıyor. Wallace, daha önce de bu mikroorganizmayı plastik atıkları vanilin aromasına ve kanalizasyonlardaki yağ birikintilerini parfüme dönüştürmek için genetik olarak tasarlamıştı.

Uzmanlar, E. coli’nin hızlı büyümesi, genetik olarak kolay manipüle edilmesi ve geniş bir ürün yelpazesinde kullanılabilmesi nedeniyle modern biyoteknolojinin temel modeli haline geldiğini belirtiyor. 1970’lerden bu yana insülin üretiminden yakıt ve çözücü kimyasallarına kadar pek çok endüstriyel üründe “yaşayan fabrika” gibi çalışıyor.

Parasetamol, ağrı kesici ve ateş düşürücü bir ilaçtır. 

Kullanım alanları: Baş ağrısı, diş ağrısı, kas ağrısı, adet sancısı, soğuk algınlığına bağlı ağrı ve ateş gibi hafif–orta şiddette ağrı durumlarında yaygın olarak kullanılır. Etki mekanizması: Aspirin gibi iltihap giderici etkisi güçlü değildir; esas olarak ağrı ve ateşi azaltır.

Dikkat edilmesi gerekenler: Yüksek dozda veya uzun süreli kullanımı karaciğere zarar verebilir. Bu yüzden önerilen günlük dozu aşmamak önemlidir. Türkiye’de “Parol” ve “Vermidon” gibi markalarla yaygın bilinir. 

Biyoteknolojide yeni ufuklar: Mikroplarla sürdürülebilir üretim

Ancak bazı bilim insanları, bu tek mikroorganizmaya aşırı odaklanmanın diğer potansiyel bakterilerin gözden kaçmasına yol açabileceği görüşünde. ABD’deki araştırmacılar, doğal ortamda keşfedilmemiş bakterilerin plastik ve diğer atıkları E. coli’den daha verimli şekilde dönüştürebileceğine dikkat çekiyor. Son yıllarda Vibrio natriegens adlı başka bir bakteri de ultra hızlı büyüme ve DNA alma kapasitesiyle E. coli’ye alternatif olarak öne çıktı.

Biyoteknoloji uzmanları, E. coli’nin üstünlüğünü koruduğunu ancak sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için yeni mikropların da keşfedilmesi gerektiğini vurguluyor. Wallace ve ekibinin çalışması ise atık plastiklerin ilaca dönüştürülmesi yönünde atılmış en somut adımlardan biri olarak değerlendirilmekte.