ABD- 12.02.2026- ABD'li araştırmacılar, yaşam boyunca okuma, yazma veya yeni bir dil öğrenme gibi zihinsel olarak uyarıcı faaliyetlerde bulunmanın, demansın en yaygın biçimi olan Alzheimer hastalığı riskinin azalması ve bilişsel gerilemenin yavaşlamasıyla ilişkili olduğunu buldu.

Bilimsel çalışmanın başındaki ABD merkezli Rush Üniversitesi Tıp Merkezi'nden Andrea Zammit, bu bulgunun, yaşamın ilerleyen dönemlerinde bilişsel sağlığın, entelektüel açıdan uyarıcı ortamlara yaşam boyu maruz kalmaktan "güçlü bir şekilde etkilendiğini" gösterdiğini söyledi.

“Bulgularımız cesaret verici; yaşam boyunca çeşitli zihinsel uyarıcı aktivitelere sürekli olarak katılmanın bilişsel yeteneklerde fark yaratabileceğini gösteriyor.

Kütüphaneler ve yaşam boyu öğrenme sevgisini ateşlemek üzere tasarlanmış erken eğitim programları gibi zenginleştirici ortamlara erişimi genişleten kamu yatırımları, demans vakalarının azalmasına yardımcı olabilir.” 

2 bin kişi katıldı

Demans hastalığı bulunmayan ve ortalama yaşı 80 olan bin 939 kişi üzerinde yapılan araştırma, yaşam boyu öğrenme ve zihinsel aktivitelerin Alzheimer ve hafif bilişsel bozukluk riskini azaltabileceğini ortaya koydu. Katılımcılar ortalama 8 yıl boyunca takip edildi ve bilişsel aktivitelerine ilişkin anketler doldurdu.

18 yaşından önceki erken dönemde sık sık kitap okuma, evde gazete ve atlaslara erişim ve beş yıldan fazla yabancı dil öğrenimi yer alıyordu.

Orta yaşta ise dergi abonelikleri, sözlükler ve kütüphane kartları gibi hane halkı kaynaklarını ve müze veya kütüphane ziyareti gibi aktivitelerin sıklığını içeriyordu.

Ortalama 80 yaşından itibaren başlayan ileri yaşta ise okuma, yazma ve oyun oynama sıklığını ve sosyal güvenlik, emeklilik ve diğer kaynaklardan elde edilen toplam geliri kapsıyordu.

Neurology dergisinde yayımlanan çalışmada, 551 kişide Alzheimer, 719 kişide ise hafif bilişsel bozukluk gelişti. Bilişsel yeteneği en yüksek yüzde 10’luk grupta Alzheimer görülme oranı yüzde 21 olurken, en düşük grupta bu oran yüzde 34 olarak belirlendi.

Yaş, cinsiyet ve eğitim gibi faktörleri dikkate aldıktan sonra yaşam boyu bu tür aktivitelerin daha yüksek olmasının, Alzheimer hastalığı riskini yüzde 38, hafif bilişsel bozukluk riskini ise yüzde 36 oranında azalttığı bulundu. 

5 ve 7 yıllık bir gecikme tespit edildi

Yaşam boyu en yüksek düzeyde okuma, yazma, dil öğrenme gibi yüksek zihinsel aktivite deneyimine sahip olan kişilerde Alzheimer hastalığı ortalama 94 yaşında gelişirken, en düşük düzeyde deneyime sahip olanlarda bu yaş 88'di, yani beş yıldan fazla bir gecikme söz konusu.

Yüksek zihinsel aktiviteye sahip kişilerde 85 yaşında hafif bilişsel bozukluk gelişirken düşük seviyede olanlarda bu yaş 78'e düşüyordu, yani 7 yıllık bir gecikme söz konusu.

Araştırmacılar ayrıca çalışma sırasında ölen ve otopsi yapılan katılımcıları da inceledi. Çalışma, yaşam boyu zenginleştirici deneyime daha fazla sahip olanların daha iyi hafıza ve düşünme becerilerine sahip olduğunu ve ölümden önce daha yavaş bir gerileme yaşadığını ortaya koydu.

Bilim insanları çalışmanın yaşam boyu öğrenmenin demans veya benzer zihin hastalıkları riskini azalttığını kanıtlamadığını vurgulayarak sadece aradaki ilişkiyi ortaya koyduğunu ifade etti.