ABD- 12.09.2025- Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre, 20’inci yüzyılda tıpta devrim yaratan ve ‘mucize ilaçlar’ olarak anılan güçlerini büyük bir hızla kaybediyor.

Ancak yeni bir çalışmaya göre bir asırdan daha uzun süre önce keşfedilmiş, unutulmuş bir tedavi, ‘oyun değiştirici’ olabilir.

‘Bakteriyofaj tedavisi’ ya da daha kısa tanımıyla ‘faj tedavisi’ ismiyle bilinen yöntem bakterilerle doğal yoldan beslenen virüsleri kullanıyor. Bu virüsler, ‘süper mikropların’ içine girerek onları içeriden ele geçirip yok ediyor.

‘Süper mikroplar’ bakteri, virüs, parazit veya mantar olabilir. Çoğu ‘süper mikrop’, antibiyotik direnci gösterir.

Penisilinin gölgesinde kalan tedavi

Penisilinin keşfiyle onun gölgesinde kalan faj araştırmaları, bugünlerde enfeksiyonlarla mücadele etmek için yeni yollar arayan bilim insanlarının yeniden dikkatini çekti. 

‘Hayatta kalma hilesi’

Cambridge merkezli Cell Reports dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmanın sonuçlarına göre, ‘bakteriler, virüsler tarafından saldırıya uğradığında kritik bir hayatta kalma hilesi uygulayabilir.’ Bu ‘hile’ şöyle açıklanıyor:

Enfeksiyonun yayılmasına izin vermek yerine, bakteri virüsün etrafında içsel bir ‘karantina bölgesi’ oluşturur ve onu hücrenin geri kalanından izole eder. Enerji kaynaklarından yoksun kalan virüs kopyalarını üretemez ve ölür.

Keşif, Melbourne Üniversitesi ve Kudüs İbrani Üniversitesi’nden bilim insanlarının hücreleri üç boyutlu olarak inceleyebilen güçlü görüntüleme araçları ve genetik deneyler aracılığıyla yapıldı. Bilim insanları, bu görüntüleme yöntemleri sayesinde bakterilerin istilacı ‘süper mikropları’ nasıl duvarlarla çevirip hayatta kalmasını engellediklerini gerçek zamanlı olarak izleyebildi.

Faj tedavileri nasıl işliyor?

Faj tedavileri, enfeksiyonun niteliğine bağlı olarak tıpta çeşitli şekillerde kullanılabiliyor. Araştırılmakta olan ya da sınırlı biçimde kullanılan yöntemler arasında haplar ve sıvılar, topikal kremler, spreyler, pansumanlar ve damardan (intravenöz) enjeksiyonlar yer alıyor.

Neden önemli?

Antibiyotikler yaklaşık bir yüzyıldır bakterilerle savaşmanın başlıca yöntemi oldu. Ancak bakteriler giderek antibiyotiklere karşı daha dirençli hale geliyor.

2016’dan bu yana antibiyotik kullanımı yüzde 21’den fazla arttı. Küresel Antimikrobiyal Direnç Araştırması (GRAM) Projesi tarafından yapılan yakın tarihli bir çalışmaya göre, halihazırda her yıl 1 milyondan fazla insan antimikrobiyal dirence bağlı olarak hayatını kaybediyor. Bu direnç: antibiyotik, antifungal (mantar karşıtı), antiparaziter ve antiviral ilaçlara karşı gelişen direnci kapsıyor.