Bugün 3 Aralık…
Dünya Engelliler Günü.
Yani, yıllık olarak hatırladığımız, sosyal medyada “#DünyaEngellilerGünü” etiketini paylaşmayı unutmadan, içten bir farkındayız mesajı verdiğimiz gün. Ama davranış bilimleri bize şunu söylüyor: farkındalık tek günle sınırlıysa, bilinç yolda kaybolmuş demektir.
Türkiye’de engellilik hâli, çoğu zaman görünmez bir sorun. İnsanlar tekerlekli sandalye rampasını anca belediye seçim dönemlerinde hatırlıyor.
Toplu taşımada engellilere uygun denilen araçların bazıları adeta bir macera parkuru gibi..
Sosyal unutkanlık olarak nitelendirdiğimiz bu davranışa klasik olarak yapacak bir şey yok tavrını takınıyoruz.
Ankara’nın kaldırım taşlarına bir bakın; tekerlekli sandalye geçemez, bastonla yürüyen birinin hali ortada. Bir de bakarsınız, engelli rampası var diye seviniriz; ama rampanın başında park etmiş bir araba duruyordur.
Davranış bilimi der ki, sistemin varlığı yeterli değildir, onu kullanan insanların davranışı asıl belirleyicidir. Türkiye’de engellilere yaklaşım çoğu zaman merhametle karışık acıma duygusuyla şekillenir.
Biraz iyi niyetle karşımızdakini mutlu edebileceğimizi zannederiz. Oysa gerçek eşitlik ve katılım, merhametle değil, doğru altyapı ve bilinçli sosyal davranışla gelir.
Davranış bilimleri, insanların empatiyi görselleştirmeye ihtiyaç duyduğunu söylüyor: görmediğin, hissetmediğin şey, zihninde yok demektir.
İnsanların büyük bir kısmı engelli bireyleri farklı görür ve davranır.
Aslında sorun farklılıkta değil, uyum sağlayamayan sistemde ve bakış açımızdadır.
Engelli bir birey sokakta özgürce yürüyemiyorsa, suçlu biziz; kaldırım taşlarını dizayn edemeyen, ona fırsat tanımayan biziz.
3 Aralık sadece hatırlamak değil, davranış değiştirme günüdür. Rampayı unutmamak, erişilebilirliği gündemde tutmak, ön yargıları kırmak ve en önemlisi: engelli bireyi değil, engeli sorgulamak. İnsan olmanın erdemi burada başlar. Çünkü insan olmanın kısmen de olsa sınavı, başkalarının gözünden dünyayı görebilmektir.
Bugün 3 Aralık. Belki bir çiçek verirsiniz, belki bir tebessüm.
Ama gerçek değişim, gözlerimizi açıp davranışlarımızı değiştirdiğimizde gelir.
Merhametle değil, bilinçle, empatiyle, adaletle. İşte o zaman “dünya engelliler günü” sadece bir tarih olmaktan çıkar, yaşamın her günü olur.
Unutmayalım bilinç empati ve sevgi varsa engel yoktur. Farkındalığımız engelleri aşmaya vesile olsun. Muhabbetle…
Rıza CEYLAN
Eğitimci / Şair -Yazar / Davranış Bilimci
NLP Master Practitioner.
