“ Tımarhaneden Mektuplar ”
Tımarhanenin yan koridorunda küçük bir oda var. Kapısında tabela yok. Ama içeri girince nerede olduğunuzu anlıyorsunuz…
Burası Onay Bağımlılığı Polikliniği.
Bekleme salonu kalabalık. İlk bakışta herkes sakin. Fakat dikkatli bakınca asıl hareketin yüzlerde değil, ellerde olduğunu görüyorsunuz. Telefon ekranı açılıyor, kapanıyor. Bir cümle yazılıyor, siliniyor. Bir fotoğraf yükleniyor, sonra vazgeçiliyor. Tereddüt parmaklarda, çarpıntı kalpte.
Bu polikliniğin hastaları bağırıp çağırmaz. Aksine fazlasıyla kontrollüdürler. Sorun düşünmeden konuşmak değil; konuşmadan önce başkalarının ne düşüneceğini fazlasıyla hesaplamaktır.
“Bunu söylersem ne derler?”
“Yanlış anlaşılır mıyım?”
“Beğenilir mi?”
“Alkış gelir mi?”
Aslında bu sorular yeni değil. İçerideyken de benzerlerini soruyorduk. Sessiz kalmak güvenliydi. Fark şu ki dışarıda alkışın şekli değişti. Eskiden “komşu ne der?” diye düşünürdük, şimdi “takipçi ne der?” diye düşünüyoruz. Eskiden mahalle vardı; şimdi sanal sokaklar var. Ama refleks aynı: Onay al, rahatla.
Onay bağımlılığı görünmez bir bağımlılık. Kimse “Beğenilmezsem huzursuz olurum” diye itiraf etmez. Fakat paylaşılan bir cümle yeterince karşılık bulmadığında içte hafif bir sızı başlar. Görülmemek, neredeyse yok sayılmak gibi gelir.
Geçen gün poliklinikte küçük bir deney yaptık. Birine, “Bugün hiçbir fikrini paylaşma, sadece gözlemle,” dedik. İlk saat zor geçti. İkinci saat huzursuzluk başladı. Üçüncü saat telefon eline gitti. Çünkü onay artık sadece bir ihtiyaç değil; kimliğin bir parçası hâline gelmişti.
En tehlikelisi ise şu: İnsan zamanla kendi fikrini değil, en çok alkış alacak fikri savunmaya başlıyor. Böyle olunca düşünce yerini performansa bırakıyor. Samimiyet azalıyor, strateji artıyor.
Bir noktada insan kendine şu soruyu sormak zorunda kalıyor: İçerideyken de başkalarının gözünde “makul” olmaya çalışıyordum. Dışarıda da başkalarının gözünde “beğenilir” olmaya çalışıyorum. Peki, ben neredeyim?
Onay bağımlılığının panzehiri isyan etmek değil. Her şeye karşı çıkmak da değil. Belki daha zor olanı: Sessizce kendi fikrinin yanında durabilmek. Az alkış alacağını bilerek bir cümle kurabilmek. Bazen hiçbir şey paylaşmamayı seçebilmek. Gerektiğinde “Bilmiyorum” diyebilmek.
Çünkü gerçek özgürlük herkes sizi alkışladığında değil; kimse alkışlamadığında da dağılmamaktır.
İçerisi ile dışarısı arasındaki en ince çizgi belki de burada. Başkalarının gözünde var olmak ile kendi gözünde var olmak arasındaki o küçük farkta.
Kapı hâlâ açık. Ama bu kez çıkış, kalabalığın ortasında daha çok görünmekle değil; bir adım geri çekilip kendini duymakla başlıyor.
Ne var ki insan kendini duymaya başladığında başka bir gerçekle karşılaşıyor: Alkış kesildiğinde yalnızlık değil, belirsizlik büyüyor.
Ve tımarhanenin bir başka kapısında şu yazıyor: Belirsizliğe Tahammülsüzlük Servisi.
O kapıyı da aralayacağız.
Tımarhaneden şimdilik bu kadar.
Biraz meraka, biraz da sessizliğe selamet.
Eğitimci / Şair-Yazar / Davranış Bilimci
Rıza CEYLAN – R.C.
