Ubicini, 1855 yılında kaleme aldığı satırlarında “Türkler, kâinâtın en kibar, zarîf ve muhteşem şekilde nazik insanlarıdır” derken aslında yalnızca bir milletin huyunu değil, bir şehrin ruhunu da anlatıyordu. Çünkü o kibarlığın, o zarafetin kalbi İstanbul’du.
O yıllarda, bu şehrin esnafı namaz vaktinde dükkânını kilitlemeden camiye giderdi. Geceleri evlerin kapıları yalnızca bir mandalla kapanır, kimse kapısını çelikle değil, güvenle kilitlerdi. Çünkü hırsızlık yalnız mala değil, ruha ihanetti. Galatada yankılanan ayyaş kahkahalarının, Beyoğlundaki alafranga telaşların arasında bile, Boğaz’ın öte yakasında hâlâ bir huzur soluğu vardı. Üsküdar’ın akşam ezanı, Fatih’in kandilleri, Eyüp’ün sükûneti…
Bugün o İstanbul’un yalnızca gölgesi kaldı belki de. Betonla çevrili semtlerin ortasında, hâlâ bir yerlerde bir kahvehanede, bir ihtiyar nargilesinden dumanı göğe savururken “Bizim zamanımızda…” diye başlayan cümlelerle o zarafetin izini anlatıyor. Bir zamanlar, vapur iskelelerinde gençler yaşlılara yer verirdi, bir zamanlar selâm vermek, dua etmek, gönül almak bir kültürdü, bir insanlık biçimiydi.
Ubicini’nin “kâinatın en zarif insanları” dediği o Türkler, yalnızca elbiseleriyle değil, susuşlarıyla bile incelik taşırdı. Bir kadın başörtüsünü düzeltirken, bir erkek fesini çıkarırken, bir çocuk yaşlı birinin elini öperken bile şehirde bir ritim, bir zarafet akardı. Bugün o ritmi duyabilmek için bazen gözlerimizi kapamak gerekiyor. Çünkü İstanbul artık gürültülü bir rüya gibi.
Ama ben inanıyorum…
Bu şehir, tıpkı Haliç’in sisleri arasından yeniden doğan bir sabah gibi, tekrar zarafetine kavuşacak. Çünkü İstanbul’un kalbi hâlâ Galata’nın taşlarında, Balat’ın kapılarında, Süleymaniye’nin kubbesinde atıyor. Her ne kadar neon ışıkları kandilleri bastırmış, beton kubbeler göğe dikilmiş olsa da, bir semazenin dönüşünde, bir neyzenin nefesinde, bir vapurun martılara selâmında hâlâ o kadim incelik var.
Belki de mesele, yeniden hatırlamaktır…
Bir mandalla kapanan kapının güvenini, bir selâmın değerini, bir tebessümün bereketini.
Ubicini’nin gördüğü o İstanbul, hâlâ bizim içimizdedir.
Sadece biraz tozlanmıştır, biraz unutulmuştur.
Ve belki de bir gün, bir rüzgâr, bir ezan, bir çocuğun “günaydın efendim” deyişiyle o asalet yeniden uyanacaktır.
Hoca’nın Notu
İstanbul, bir şehirdir evet… ama aynı zamanda bir imtihandır.
Kimine göre rüya, kimine göre yorgunluk. Lakin hakikatte İstanbul, insanın kendi iç dünyasıyla hesaplaştığı aynadır. Zarafeti kaybettiğimizde, aslında şehir değil biz yıkıldık. Çünkü şehir, insanın gönül terbiyesinin yansımasıdır.
Bir gün yeniden incelikle konuşmayı, edeple yürümeyi, selâmla yaşamayı öğrenirsek, İstanbul da yeniden o zarif hâline kavuşacaktır.
O vakit, ne Ubicini’nin sözleri bir hatıra, ne de bizim özlemimiz bir sitem olur.
O vakit İstanbul, yine kalplerin şehri olur.
